Meeqqanut isumaqatigiissut

– meeqqat tamarmik pisinnaatitaaffeqarput

Meeqqanut pisinnaatitaaffiit immikkut ittut

Naalagaaffiit Peqatigiit meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissutaat 20. novembari 1989 ataatsimeersuarnermi akuersissutigineqarpoq. Inuit pisinnaatitaaffiinut nalinginnaasunut meeqqat ilaatinneqareerput, meeqqalli immikkut ittunik pisinnaatitaaffeqarnissaat pisariaqarpoq – meeqqat pisinnaatitaaffii.

Nunat 190-it sinneqartut meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut atsioqataaffigaat, taamaalillinilu isumaqatigiissut taanna nunarsuarmi nunat amerlanersaannit akuerineqarluni. Nunarput 1993-imi aamma taamaaliorpoq.
Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut UNICEF-ip sulinerani toqqammaviuvoq pingaarutilik, pisinnaatitaaffiillu – inuiaassuseq, suiaassuseq, inuttut atukkat, upperisaq kulturilu apeqqutaatinnagit- meeqqanut TAMANUT atuuppoq.

UNICEF meeqqat pisinnaatitaaffiinik sorsuutiginnippoq

Naalagaaffiit Peqatigiit meeqqanut suliniaqatigiiffiattut UNICEF-ip meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissutip eqquutsinneqarnissaa sorsuutigisassaraa. Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut UNICEF-ip sulinerani toqqammaviuvoq pingaarutilik.

UNICEF-ip nunani naalakkersuisut atsiornerminni suut neriorsuutigisimaneraat eqqaasittarpai isumaqatigiissummilu immikkoortunik eqquutsitsinissaat aalajangiusimatittarlugu.

Tamatuma saniatigut UNICEF aningaasanik tapiissuteqartarpoq, teknikkimut tunngasutigut ikiuuttarluni, ilinniartitsisunik atorfilittanillu ilinniartitsisarluni nunallu ataasiakkaat meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissummiittuni immikkoortunik aalajangersimasunik eqquutsitsinissaannik tapersersorneqarnissaannillu atortussanik pilersuisarluni.

Nunatsinni nunarsuullu sinnerani pisinnaatitaaffeqarneq meeqqanit ilisimaneqaqqulugu meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissutip meeqqanut oqaluttuarinissaa UNICEF-ip aamma suliassaraa. Ilaatigut ilinniartitsinermi atortussatigut, meeqqanik peqataatitsinikkut, tusagassiuutitigut akuleruttarnikkut nunanilu ataasiakkaani suliniuteqartarnikkut taamaaliortarpugut.

Novembarip ulluisa 20-at tassaavoq Naalagaaffiit Peqatigiinnit nunarsuarmi tamarmi meeqqanut ullorititaasoq, ukiullu tamaasa ulloq taanna meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut nalliussineqartarluni.

Meeqqat immikkut illersorneqarnissaq pisariaqartippaat

Meeqqat tunngaviulluinnartumik pisinnaatitaffiisa ilaat qulakkeerniarlugit Naalagaaffiit Peqatigiit meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissutaat allanneqarpoq. Ineqarnermut, toqqissisimanermut isumassorneqarnermullu tunngaannarani aammali inuttut pisinnaatitaaffilittut pineqarnissamut tunngassuteqarpoq.

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut uani pissarsiarisinnaavat:

Meeqqat isumaqatigiissutaat kalaallisuua
Meeqqat isumaqatigiissutaat danskisuuaat

Kalaallisooq danskisoorlu, oqaatsitigut naleqqussagaanermikkut nunatsinni Danmarkimilu meeqqanit misissorneqareernermikkut imarisamikkut assigiinngissuteqarput.

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut pillugu apeqqutigineqarajuttut

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut- Naalagaaffiit Peqatigiit meeqqap pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissutaattut ilisimaneqartortaaq- nunani tamalaani inuit pisinnaatitaaffii pillugit allakkiaavoq Naalagaaffinnit Peqatigiinnit (NP) 1989-imi akuerineqartoq. Isumaqatigiissummi meeqqat inuusuttullu 18-it inorlugit ukiullit tunngaviusumik pisinnaatitaaffii aalajangersarneqarput.

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut tassaavoq inuit pisinnaatitaaffii pillugit sakkussaq meeqqanik immikkut ukkassisoq akuerineqarnerpaaq. Taanna meeqqat pisinnaatitaaffiisa immikkoortuinik assigiinngitsunik – ilaatigut inuinnartut, politikkikkut, aningaasaqarnikkut, inuttut atukkatigut kulturimullu tunngatillugu pisinnaatitaaffinnik imaqartunik, 54-inik immikkoortortaqarpoq.

Meeqqat nalerisimaarnissaannik, ineriartornissaannik illersorneqarnissaannillu qulakkeerinissaq, meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissummi siunertaavoq. Isumaqatigiissut ataqqinninnissamik, illersuinissamik meeqqallu pisinnaatitaaffiinik eqquutsitsinissamik nalakkersuisunut, sullissivinnut inuiaqqatigiinnullu akisussaaffiliivoq.

Pingaarutilinnik arlalinnik patsiseqartumik meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut Naalagaaffinnit Peqatigiinnit pilersinneqarpoq:

  1. Meeqqat pisinnaatitaaffiinik illersuineq: Meeqqat namminerisaminnik pisinnaatitaaffeqartutut, immikkut pisariaqartitalittut soqutigisalittullu nalerisimaarnissaannik, ineriartornissaannik illersorneqarnissaannillu qulakkeerinissaq, meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissummi siunertaavoq. Meeqqat avatangiisini toqqissinartuni, ineriartorfiusunilu asaneqarlutik peroriartorsinnaaqqullugit, piumasaqaatit pisariaqartut isumaqatigiissummi qulakkeerneqarput.
  2. Meeqqat pisinnaatitaaffiinik immikkut ittunik amigaateqarneq: Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut akuersissutaanngikkallarmat, nunani tamalaani meeqqat pisinnaatitaaffiinik immikkut pisussaaffiliisunik maligassaqanngilaq. Taamaammat meeqqat immikkut pisariaqartitaannik illersorneqarnissaannillu eqqarsaatiginnittumik isumaqatigiisusiortoqarpoq.
  3. Nunat tamalaat akornanni suleqatigiinneq naleqqussaanerlu: Nunani tamalaani suleqatigiinneq naleqqussaanerlu siuarsarniarlugit meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissuteqartoqarpoq. Meeqqat pisinnaatitaaf-fiinut killeqarfiit akimorlugit ataatsimoorussanik maleruagassiornikkut, meeqqat illersorneqarnissaannut nalerisimaarnissaannullu, nunat suleqatigiissinnaapput.
  4. Pisussaaffinnik eqquutsitsineq: Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut, ataqqinninnissamut, illersuinissamut meeqqallu pisinnaatitaaffiinik eqquutsitsinissamut naalakkersuisunut pisussaaffiliivoq. Isumaqatigiissut inatsisitsigut tunngavissatut; politikkinik, suliniutinik inatsisinillu, meeqqat nalerisimaarnissannik qulakkeerisunik piviusunngortitsinissamut, naalakkersuisunut piumasaqartuuvoq.
  5. Suliniutaasimasunut malitseqartitsineq: Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut suliniutaasimasunik nalunaarutinillu, meeqqat pisinnaatitaaffiinik illersuinissamik siunnerfeqartunik- soorlu meeqqap pisinnaatitaaffii pillugit Naalagaaffiit Peqatigiit nalunaarutaannik 1959-issimeersumik ingerlatitseqqittuuvoq. Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut annertunerusumik piumasaqaateqarpoq meeqqanullu immikkuullarinnerusunik annertunerusunillu pisinnaatitaaffiliilluni.

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut meeqqanut 18-it inorlugit ukiulinnut tamanut atuuppoq. Meeqqanut tamanut; suiaassuseq, ammip qalipaataa, inuiaassuseq, immikkut inuiaassuseq, upperisaq, oqaatsit, innarluuteqarneq, politikkukkut imal. Inuttut atukkatigut inissisimaneq kiisalu aningaasaqarneq apeqqutaatinnagit, atuuppoq. Sumi najugaqarneq sumillu tunuliaqutaqarneq apeqqutaatinnagit meeqqanik tamanik illersuinissamik qulakkeerinissaq, isumaqatigiissummi siunertaavoq.

Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut nunani tamalaani isumaqatigiissutaavoq, nunanut atuuttussanngortitsisunut inatsisitigut pisussaaffiliisoq. Meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut nunani ataasiakkaani toqqaannartumik inatsisaanngilaq. Meeqqalli pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissuteqarnikkut, nunat atuuttussanngortitsisut isumaqatigiissummi toqqammaviusunik aalajangersakkanillu nuna tamakkerlugu inatsisitigut eqquutsitsinissamut piviusunngortitsinissamullu pisussaaffilertarput. Taamaamat meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut, nuna tamakkerlugu meeqqat pisinnaatitaaffiinut tunngatillugu, nunani akuersisuni inatsisini politikkinilu sunniuteqarsinnaavoq. Nunat ilaasa isumaqatigiissummi aalajangersakkat toqqaannartumik nammineq inatsisiminni ilanngunnissaat toqqarsinnaavaat nunallu inatsisaatut isigalugit. Taamaalilluni meeqqat pisinnaatitaaffii pillugit isumaqatigiissut nunat ilanni inatsisitigut sunniuteqarsinnaavoq, inatsisitigulli inissisimanera atuutsinneqarneralu nunamiit nunamut assigiinngissinnaalluni.